Fundacja rodzinna może ułatwić przekazanie majątku kolejnym pokoleniom i uporządkować zasady zarządzania nim. Przy jej zakładaniu szybko pojawia się jednak pytanie o podatki, zwłaszcza o CIT i PIT od świadczeń wypłacanych beneficjentom. Choć przepisy przewidują dla fundacji rodzinnej szczególne zasady opodatkowania, nie dają pełnej swobody podatkowej. Podpowiadamy, co warto wiedzieć.

Fundacja rodzinna: opodatkowanie podatkiem dochodowym

Po ustanowieniu fundacji rodzinnej i jej wpisaniu do rejestru fundacji rodzinnych staje się ona odrębnym podatnikiem CIT, czyli podatku dochodowego od osób prawnych. Co do zasady korzysta jednak ze zwolnienia z podatku dochodowego w zakresie działalności przewidzianej dla tego typu podmiotów. Oznacza to, że samo gromadzenie majątku, zarządzanie nim i osiąganie określonych przychodów nie zawsze powoduje bieżący obowiązek zapłaty CIT. Ten model różni się od klasycznego opodatkowania spółek.

Co do zasady podatek pojawia się dopiero wtedy, gdy podmiot wypłaca świadczenia beneficjentom albo przekazuje mienie w związku z rozwiązaniem fundacji. Nie należy jednak zakładać, że każda aktywność fundacji będzie objęta zwolnieniem. Przepisy określają zakres dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej, a wyjście poza niego może skutkować wyższą daniną.

Przed wniesieniem majątku do fundacji warto przeanalizować nie tylko skutki prawne, ale też podatkowe i księgowe takiego działania. Inaczej może wyglądać sytuacja bytu posiadającego udziały w spółkach, inaczej fundacji zarządzającej nieruchomościami, a jeszcze inaczej takiej, która ma otrzymywać przychody z praw własności intelektualnej lub instrumentów finansowych.

Warto wiedzieć! Fundacja rodzinna zgodnie z zasadami działania fundacji i ustawą o fundacji rodzinnej nie może prowadzić działalności pożytku publicznego ani bezpośrednio realizować celów społecznych jako organizacja pozarządowa.

Kiedy płaci się podatek dochodowy w fundacji rodzinnej?

Podatek dochodowy w fundacji rodzinnej pojawia się przede wszystkim przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów. W takim przypadku fundacja płaci 15% CIT od wartości świadczenia (mogącego mieć formę pieniężną albo niepieniężną).

Drugą ważną sytuacją jest przekazanie mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Także wtedy może powstać obowiązek podatkowy po stronie podmiotu. Znaczenie ma wartość przekazywanego majątku oraz zasady jego rozliczenia. Każdą tego typu sytuację analizujemy indywidualnie, omawiając z klientami skutki prawne ich decyzji.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na działalność wykraczającą poza ustawowy zakres dopuszczalny dla fundacji rodzinnej. Jeżeli Twoja fundacja prowadzi aktywność, której przepisy nie przewidują jako dozwolonej, dochód z niej może zostać objęty sankcyjną stawką CIT. Jest to jeden z powodów, dla których zwracamy uwagę na to, że model funkcjonowania podmiotu powinien być dobrze opisany jeszcze przed rozpoczęciem działalności fundacji rodzinnej w obszarze inwestycji i operacji.

Kto płaci podatek dochodowy w fundacji rodzinnej?

W przypadku fundacji rodzinnej podatnikiem może być zarówno sama fundacja, jak i beneficjent. Fundacja płaci CIT, gdy:

  • spełnia świadczenia na rzecz beneficjentów,
  • przekazuje mienie z majątku fundacji rodzinnej po rozwiązaniu,
  • uzyskuje dochody objęte opodatkowaniem na szczególnych zasadach.

Beneficjent może natomiast zapłacić PIT od otrzymanego świadczenia. Jego sytuacja zależy od tego, kim jest wobec fundatora. Najkorzystniej traktowane są osoby z tzw. grupy zero, czyli m.in. rodzeństwo i rodzice, małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, ojczym i macocha fundatora. W ich przypadku można korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego.

Uwaga! Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej, np. nieruchomości, udziałów w spółce, akcji lub środków pieniężnych, jest co do zasady neutralne podatkowo. Oznacza to, że samo przekazanie mienia przez fundatora nie powoduje obowiązku zapłaty PIT po jego stronie ani CIT po stronie fundacji rodzinnej. Podatek może pojawić się dopiero na późniejszym etapie, np. przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów albo przy działaniach wykraczających poza dozwoloną działalność fundacji rodzinnej.

Ile zapłacą fundacja i beneficjenci w przypadku podatku dochodowego w fundacji rodzinnej?

Fundacja rodzinna jest płatnikiem podatku dochodowego. Podstawową stawką CIT przy wypłacie świadczeń z funduszu założycielskiego czy majątku podmiotu przez fundację rodzinną jest 15%. Podatek ten płaci fundacja. Jeżeli świadczenie trafia do fundatora albo beneficjenta z grupy zero, po stronie beneficjenta nie pojawia się dodatkowy PIT.

W przypadku wypłaty świadczeń beneficjentom z I lub II grupy podatkowej (np. rodzeństwo rodziców), którzy nie korzystają ze zwolnienia właściwego dla grupy zero, po stronie fundacji występuje 15% CIT, a po stronie beneficjenta może pojawić się 10% PIT. W przypadku pozostałych beneficjentów fundacja płaci 15% CIT, a beneficjent 15% PIT.

Odrębnie należy traktować sytuacje, w których fundacja uzyskuje dochody z działalności niedozwolonej. W takim przypadku może mieć zastosowanie 25% CIT.

Uwaga! Wniesienie funduszu założycielskiego oraz późniejsze wniesienie mienia do fundacji rodzinnej jest neutralne na gruncie podatku od spadków i darowizn. Znaczenie może mieć jednak wartość podatkowa mienia wniesionego, zwłaszcza gdy fundacja rodzinna uczestniczy później w transakcjach, wypłaca świadczenia lub przekazuje fundację rodzinną beneficjentowi w innej formie majątkowej. Sama instytucja służy przede wszystkim do gromadzenia mienia i zarządzania nim w interesie beneficjentów, ale określone działania mogą podlegać podatkowi dochodowemu od osób prawnych CIT. Dotyczy to m.in. wypłat dla beneficjentów, częściowo odpłatnych świadczeń oraz czynności o podobnym charakterze, jeśli mieszczą się w zakresie opodatkowania przewidzianego dla fundacji rodzinnej.

Zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych

Opodatkowanie fundacji rodzinnych jest tematem dyskusji legislacyjnej. W ostatnich latach pojawiały się propozycje zmian dotyczące m.in.:

  • ograniczenia zwolnień podatkowych,
  • opodatkowania sprzedaży majątku w określonym czasie od wniesienia go do fundacji,
  • najmu krótkoterminowego,
  • zagranicznych struktur,
  • przeciwdziałania wykorzystywaniu fundacji wyłącznie do krótkoterminowej optymalizacji podatkowej.

Fundator i beneficjenci muszą na bieżąco monitorować przepisy w celu dokonywania płatności związanych z fundacją w sposób zgodny z aktualnymi normami. Do samego powstania fundacji rodzinnej wymagana jest znajomość aktualnych norm. Nie trzeba jednak dbać o nią samodzielnie. Zapewniamy wsparcie prawne w tym zakresie. Odpowiadamy na pojawiające się pytania w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej, kwestii związanych z pokryciem funduszu założycielskiego czy samym funkcjonowaniem osoby prawnej (zarówno jeśli obejmuje ona członków najbliższej rodziny, jak i inne osoby).

Fundacja rodzinna a VAT i CIT estoński

Po założeniu i powołaniu organów fundacji rodzinnej nie następuje automatyczne zwolnienie z VAT tylko dlatego, że działa w tej formie prawnej. Jeżeli wykonuje ona czynności podlegające podatkowi od towarów i usług, może zostać uznana za podatnika. Ma to miejsce zwłaszcza w sytuacji, gdy prowadzi działalność w sposób ciągły i zarobkowy, np. w zakresie najmu, sprzedaży towarów lub świadczenia usług. Każda czynność powinna być oceniana osobno, ponieważ znaczenie mają przepisy ustawy o VAT, charakter transakcji oraz status stron.

Osobnym zagadnieniem jest relacja fundacji rodzinnej do estońskiego CIT. Podmiot sam nie rozlicza się estońskim CIT-em, ponieważ ten model jest przewidziany dla określonych spółek. Trzeba też pamiętać, że spółka korzystająca z estońskiego CIT musi spełniać warunki ustawowe dotyczące m.in. specyfiki właścicielskiej. Udział fundacji rodzinnej w takiej strukturze może więc wpływać na możliwość stosowania estońskiego CIT przez spółkę.

Fundacja rodzinna może pozwalać na odroczenie opodatkowania podatkiem dochodowym do momentu wypłaty świadczeń. Nie zwalnia jednak zupełnie z podatku. Najczęściej podmiot płaci 15% CIT przy świadczeniach dla beneficjentów, a beneficjenci mogą zapłacić 0%, 10% albo 15% PIT, zależnie od relacji z fundatorem. W określonych przypadkach może pojawić się także nawet 25% CIT.

Najważniejsze jest prawidłowe ustalenie, jakie aktywa trafią do fundacji, jakie przychody będzie osiągać, komu będą wypłacane świadczenia i czy planowane działania mieszczą się w zakresie dopuszczalnym dla fundacji rodzinnej. Bez takiej analizy łatwo przyjąć zbyt uproszczony obraz opodatkowania, który nie uwzględnia faktycznych ryzyk podatkowych. Jeśli chcesz rozsądnie zaplanować strukturę fundacji rodzinnej i uniknąć nieprzewidzianych obciążeń podatkowych, skonsultuj zasady jej działania z prawnikiem już na etapie przygotowywania statutu.