Fundacja rodzinna pozwala uporządkować kwestie sukcesji, zarządzania majątkiem i przekazywania świadczeń wybranym osobom lub organizacjom. Jedną z najważniejszych ról w jej strukturze pełnią beneficjenci. Zobacz, kto może nimi zostać i jakie prawa im przysługują.

Najważniejsze informacje o fundacji rodzinnej w 2026 roku

Fundacja rodzinna jest osobą prawną tworzoną po to, aby gromadzić mienie, zarządzać nim i spełniać świadczenia na rzecz beneficjentów. Na jej założenie najczęściej decydują się właściciele firm rodzinnych, inwestorzy i osoby chcące zaplanować długoterminowe zarządzanie majątkiem. Podmiot może być przydatny zwłaszcza wtedy, gdy majątek obejmuje udziały w spółkach, nieruchomości, prawa własności intelektualnej albo aktywa inwestycyjne.

Fundatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. To ona:

  • określa cel fundacji,
  • wnosi majątek,
  • wskazuje beneficjentów,
  • ustala zasady wypłaty świadczeń przez fundację (beneficjent może np. otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej po ukończeniu studiów).

Najważniejszym dokumentem związanym z funkcjonowaniem tego bytu prawnego jest statut fundacji rodzinnej. Powinien on jasno opisywać m.in. sposób działania podmiotu, kompetencje organów, zasady zarządzania majątkiem oraz prawa beneficjentów. Ma on ograniczać ryzyko sporów pomiędzy beneficjentami rzeczywistymi a członkami rady nadzorczej.

Ważne! Rejestracja i zgłaszanie zmian w fundacji rodzinnej odbywają się co do zasady w postaci papierowej. Od 28 kwietnia 2026 roku można też elektronicznie zamawiać odpisy i zaświadczenia.

Kto może zostać beneficjentem fundacji rodzinnej?

Beneficjentem fundacji rodzinnej może zostać osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego, a także sam fundator. Przepisy nie ograniczają tego statusu wyłącznie do członków najbliższej rodziny, choć w praktyce często są to małżonek, dzieci, wnuki lub inne bliskie osoby.

Fundator może wskazać beneficjentów imiennie albo określić zasady, według których dana osoba uzyska ten status. Świadczenia mogą być powiązane np. z osiągnięciem określonego wieku, edukacją, sytuacją życiową lub innymi warunkami przewidzianymi w statucie. W przypadku organizacji pozarządowych podmiot może wspierać cele społeczne, edukacyjne, kulturalne albo charytatywne.

Uwaga! Beneficjent nie staje się właścicielem majątku fundacji. Jego uprawnienia zależą od treści statutu, listy beneficjentów i decyzji podejmowanych zgodnie z zasadami działania podmiotu.

Prawa beneficjentów fundacji rodzinnej

Zakres praw beneficjentów zależy od przepisów prawa, statutu oraz decyzji fundatora. Poszczególne osoby mogą też mieć różne uprawnienia. Fundator może różnicować ich sytuację, np. przyznać inne świadczenia, inne terminy wypłat albo inny zakres wpływu na sprawy fundacji. Jakie konkretnie prawa przysługują beneficjentom?

Prawo do świadczeń

Podstawowym prawem beneficjenta fundacji rodzinnej jest prawo do otrzymywania świadczeń przewidzianych w statucie oraz innych dokumentach regulujących funkcjonowanie fundacji. Świadczenia mogą mieć charakter pieniężny lub niepieniężny i obejmować m.in. wypłatę określonych kwot, pokrywanie kosztów utrzymania, edukacji, leczenia czy rozwoju zawodowego, a także umożliwienie korzystania z wybranych składników majątku fundacji.

Uwaga! Utworzenie fundacji rodzinnej nie zwalnia fundatora z obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli ma on zobowiązania alimentacyjne, roszczenia dotyczące wymagalnych zobowiązań pieniężnych osób uprawnionych powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności, z uwzględnieniem sytuacji innych uprawnionych, wobec których fundator również ma taki obowiązek. Gdy majątek nie wystarcza na pokrycie obowiązków wynikających z alimentów, fundacja może odpowiadać za te długi solidarnie i subsydiarnie, także jeśli powstały już po jej utworzeniu. Odpowiedzialność fundacji jest ograniczona do wartości mienia wniesionego przez fundatora i nie może zostać wyłączona bez zgody wierzyciela.

Prawo do uzyskania informacji

Beneficjent może mieć prawo do uzyskiwania informacji dotyczących działalności fundacji rodzinnej lub mienia, zwłaszcza gdy jest to potrzebne do wykonywania jego uprawnień. Powinien wiedzieć, na jakich zasadach może otrzymywać świadczenia, kto podejmuje decyzje w jego sprawie i jakie dokumenty regulują funkcjonowanie fundacji.

Zakres dostępu do informacji powinien być określony na podstawie statutu, przepisów oraz z poszanowaniem ochrony poufnych danych dotyczących podmiotu. Fundacja może bowiem zarządzać majątkiem, udziałami w spółkach, inwestycjami lub innymi aktywami wymagającymi dyskrecji. Statut powinien jasno wskazywać, jakie informacje są udostępniane beneficjentom i w jakim trybie.

Warto wiedzieć! Beneficjenci fundacji rodzinnej mają nie tylko prawa do tego, by otrzymać świadczenie czy mieć wgląd do sprawozdań finansowych. Warto znać także obowiązki beneficjenta. Zgodnie z nimi powinien on powstrzymywać się od działań, które mogłyby szkodzić fundacji, jej majątkowi lub interesom pozostałych beneficjentów. Dotyczy to m.in. wykorzystywania informacji o fundacji i jej księgach rachunkowych w sposób sprzeczny z jej celem, podejmowania działań prowadzących do konfliktu interesów czy utrudniania prawidłowego funkcjonowania organów podmiotu.

Prawo do udziału w zgromadzeniach beneficjentów

Zgromadzenie beneficjentów jest jednym z organów fundacji rodzinnej. Nie każda osoba musi mieć taki sam wpływ na jego działanie. Statut może określać, którzy beneficjenci uczestniczą w zgromadzeniu, czy mają prawo głosu i w jakich sprawach mogą podejmować uchwały.

Udział w zgromadzeniu może mieć znaczenie m.in. przy powoływaniu członków organów (w tym członków zarządu), zatwierdzaniu wybranych decyzji albo wyrażaniu stanowiska w sprawach ważnych dla fundacji. Nie daje jednak pełnej kontroli nad majątkiem fundacji. Rola beneficjentów zależy od przyjętego modelu zarządzania.

Prawo do roszczeń o zachowek

Status beneficjenta może mieć znaczenie dla rozliczeń związanych z zachowkiem, ale nie należy traktować fundacji rodzinnej jako rozwiązania automatycznie eliminującego takie roszczenia. Zachowek jest odrębną instytucją prawa spadkowego i wymaga analizy konkretnej sytuacji rodzinnej oraz majątkowej.

Warto wiedzieć, że w kontekście fundacji rodzinnej podpis notarialnie poświadczony może być wymagany przy wybranych oświadczeniach lub dokumentach związanych z jej funkcjonowaniem, w tym przy zrzeczeniu się uprawnień przez beneficjentów rzeczywistych.

Prawo do preferencyjnych zasad związanych z podatkiem dochodowym

Fundacja rodzinna korzysta ze szczególnych zasad opodatkowania. Co do zasady płaci 15% CIT dopiero wtedy, gdy wypłaca świadczenia beneficjentom. Osoby należące do najbliższej rodziny fundatora, czyli tzw. zerowej grupy podatkowej, nie płacą od takich świadczeń PIT (podatku dochodowego). W przypadku pozostałych beneficjentów podatek PIT wynosi 10% albo 15%, w zależności od stopnia pokrewieństwa z fundatorem.

Beneficjent fundacji rodzinnej może otrzymywać świadczenia i korzystać z określonych praw, ale ich zakres zależy od ustawy, statutu oraz decyzji fundatora. Beneficjentem może być osoba fizyczna, w tym fundator, albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego.

Przy tworzeniu fundacji rodzinnej szczególne znaczenie ma precyzyjne określenie beneficjentów, zasad wypłaty świadczeń, dostępu do informacji i udziału w zgromadzeniu beneficjentów. Jasne uregulowanie tych kwestii ułatwia zarządzanie podmiotem i pozwala lepiej dopasować jego działanie do celów rodzinnych, sukcesyjnych i biznesowych. Jeśli chcesz zadbać o ochronę interesów beneficjenta i uniknąć niejasności już na etapie tworzenia statutu, skorzystaj ze wsparcia prawnego już na etapie koncepcji.