14 grudnia 2022 r. Sejm uchwalił ustawę o fundacji rodzinnej, która następnie została przekazana do dalszych prac w Senacie. Przepisy te weszły w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ich ogłoszenia. Nowa instytucja prawa prywatnego ma szczególne znaczenie dla firm rodzinnych, których działalność wykracza poza jedno pokolenie i które stoją przed wyzwaniami związanymi z sukcesją, ochroną majątku oraz długofalowym planowaniem biznesowym.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym jest fundacja rodzinna (dalej: Fundacja), jakie są jej cele oraz jakie korzyści może przynieść jej powołanie.

Czym jest fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna to osoba prawna powoływana w celu gromadzenia, zarządzania i ochrony majątku rodzinnego oraz zapewniania świadczeń na rzecz wskazanych przez fundatora beneficjentów. Jej konstrukcja prawna umożliwia oddzielenie majątku od osoby fundatora i jednocześnie zachowanie kontroli nad zasadami jego wykorzystywania – także po śmierci fundatora.

Rozwiązanie to stanowi odpowiedź na problemy, z jakimi od lat mierzą się przedsiębiorcy rodzinni, w szczególności w zakresie dziedziczenia, rozdrobnienia majątku i ryzyka utraty kontroli nad firmą.

Główne zadania fundacji rodzinnej

Zgodnie z ustawą przygotowaną przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii, podstawowym zadaniem fundacji rodzinnej jest:

  • zarządzanie i ochrona majątku,
  • zapewnianie środków finansowych dla beneficjentów wskazanych przez fundatora.

Swoboda fundatora w kształtowaniu zasad działania

Ustawa przyznaje fundatorowi bardzo szeroką autonomię w określaniu zasad funkcjonowania fundacji. To fundator decyduje m.in. o:

  • celu powołania fundacji,
  • sposobach zarządzania majątkiem,
  • zasadach wypłaty świadczeń dla beneficjentów,
  • strukturze organów fundacji.

Znaczenie dla firm rodzinnych

Dla rodzin prowadzących działalność gospodarczą fundacja rodzinna ma pomóc w:

  • budowaniu tzw. ładu rodzinnego,
  • zwiększaniu inwestycji w Polsce,
  • długoterminowej akumulacji kapitału.

Dzięki temu majątek przedsiębiorstwa pozostaje „w jednych rękach”, co zwiększa bezpieczeństwo biznesu i umożliwia jego rozwój w perspektywie kilku pokoleń.

Do kogo skierowana jest instytucja fundacji rodzinnej?

W ocenie Ministerstwa Rozwoju i Technologii fundacje rodzinne będą najczęściej powoływane przez fundatorów posiadających udziały lub akcje w spółkach handlowych. Ustawa nie ogranicza jednak zakresu mienia, jakie może zostać wniesione do fundacji.

Możliwe jest wnoszenie do fundacji:

  • całych przedsiębiorstw,
  • zorganizowanych części przedsiębiorstwa,
  • poszczególnych składników majątkowych.

Dzięki temu fundacja może stać się centralnym podmiotem zarządzającym różnorodnym majątkiem rodzinnym.

Powoływanie fundacji rodzinnej – krok po kroku

Ustawa przewiduje szczegółową procedurę powołania fundacji rodzinnej. Obejmuje ona następujące etapy:

1. Złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji

Oświadczenie może zostać złożone:

  • w akcie założycielskim albo
  • w testamencie.

Zarówno akt założycielski, jak i testament wymagają formy aktu notarialnego.

2. Ustalenie statutu fundacji

Statut jest kluczowym dokumentem regulującym funkcjonowanie fundacji, w tym jej cele, organy, prawa beneficjentów oraz zasady zarządzania majątkiem.

3. Sporządzenie spisu mienia

Fundator sporządza spis mienia wnoszonego do fundacji, zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy.

4. Ustanowienie organów fundacji

Ustawa przewiduje następujące organy:

  • zarząd,
  • rada nadzorcza,
  • zgromadzenie beneficjentów
    (o ile statut przewiduje ich ustanowienie).

5. Wniesienie funduszu założycielskiego

  • przy ustanowieniu fundacji w akcie założycielskim – przed wpisem do rejestru,
  • przy ustanowieniu fundacji w testamencie – w terminie 2 lat od dnia wpisu do rejestru.

6. Wpis do rejestru fundacji rodzinnych

Dopiero z chwilą wpisu do rejestru fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną.

Kto może być fundatorem fundacji rodzinnej?

Fundatorem może być:

  • jedna osoba fizyczna lub
  • grupa osób fizycznych,

pod warunkiem posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych. Fundacja może zostać ustanowiona na czas określony lub nieokreślony.

Warto podkreślić, że:

  • ustanowienie fundacji oraz przekazanie do niej majątku nie podlega opodatkowaniu,
  • w przypadku powołania fundacji w testamencie fundatorem może być wyłącznie jedna osoba.

Beneficjenci fundacji rodzinnej – prawa i uprawnienia

Kto może zostać beneficjentem?

Beneficjentem fundacji rodzinnej może być:

  • osoba fizyczna,
  • organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego.

Zakres świadczeń dla beneficjentów

Fundacja może finansować m.in.:

  • utrzymanie beneficjentów,
  • edukację,
  • świadczenia zdrowotne i medyczne.

W przypadku organizacji pozarządowych wsparcie polega na finansowaniu ich celów statutowych.

Zarządzanie majątkiem fundacji rodzinnej

Fundator zobowiązany jest do wniesienia funduszu założycielskiego w wysokości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł.

Jeżeli wartość zobowiązań fundacji przewyższa wartość jej aktywów, zysk za dany rok obrotowy przeznacza się na pokrycie przyszłych strat. Co do zasady fundacja nie zwraca fundatorowi mienia wniesionego na fundusz założycielski, chyba że ustawa przewiduje wyjątki.

Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w ściśle określonym zakresie, m.in.:

  • zbywanie mienia (jeżeli nie zostało nabyte wyłącznie w celu odsprzedaży),
  • najem, dzierżawę i udostępnianie mienia,
  • uczestnictwo w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych i spółdzielniach,
  • obrót papierami wartościowymi i instrumentami finansowymi,
  • udzielanie pożyczek spółkom powiązanym oraz beneficjentom,
  • obrót zagranicznymi środkami płatniczymi,
  • prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej i beneficjentów

Opodatkowanie fundacji

  • założenie fundacji i wniesienie mienia – brak PCC i CIT,
  • CIT w wysokości 15% – płatny dopiero w momencie przekazywania środków beneficjentom,
  • brak możliwości odliczania kosztów uzyskania przychodów i amortyzacji.

Opodatkowanie beneficjentów

  • najbliższa rodzina fundatora (m.in. małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo) – zwolnienie z PIT,
  • pozostali beneficjenci – PIT 15%,
  • organizacje pozarządowe – opodatkowanie CIT na dotychczasowych zasadach, z możliwością zastosowania zwolnień przedmiotowych.

W jaki sposób Destrier może wspierać fundacje rodzinne?

Destrier oferuje kompleksowe wsparcie w zakresie fundacji rodzinnych, w tym:

  • przeprowadzenie pełnej procedury powołania fundacji rodzinnej,
  • przygotowanie statutu i pozostałych dokumentów,
  • reprezentację w postępowaniu rejestrowym,
  • doradztwo podatkowe związane z funkcjonowaniem fundacji.

Dzięki profesjonalnemu wsparciu możliwe jest bezpieczne i efektywne wykorzystanie fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesji i ochrony majątku.