W maju 2023 wejdą w życie przepisy zawarte w ustawie z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Warto już teraz zapoznać się z procedurą zakładania fundacji rodzinnej i rozpocząć przygotowania do rejestracji.

Kto może powołać fundację rodzinną?

Zgodnie z ustawą, rolę założyciela fundacji rodzinnej pełni fundator, czyli osoba (lub kilka osób) posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie. 

 

Proces zakładania fundacji rodzinnej

W celu powołania fundacji należy wykonać następujące kroki:

1. Złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej

Ustawodawca przewidział dwie możliwości – fundator może złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim lub w testamencie. Należy pamiętać, że w oba dokumenty wymagają formy aktu notarialnego. W przypadku oświadczenia zawartego w testamencie, fundatorem może być tylko jedna osoba.

Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji. Pozostaje ona w tej formie do momentu dokonania wpisu do rejestru fundacji rodzinnych. W tym czasie nazwa zawiera dodatkowe oznaczenie „w organizacji”. Fundacja rodzinna w organizacji nie posiada jeszcze osobowości prawnej. Reprezentowana jest przez fundatora lub pełnomocnika powołanego przez fundatora albo w przypadkach wskazanych w ustawie – przez zarząd.

2. Ustalenie statutu

Statut fundacji rodzinnej sporządza fundator w formie aktu notarialnego. Jest to drugi z najistotniejszych dokumentów. W nim mają zostać uregulowane najważniejsze aspekty dotyczące funkcjonowania fundacji rodzinnej oraz powołanych w jej obrębie organów. Ustawa precyzyjnie określa, jakie informacje powinny zostać zawarte w statucie w Art. 26:

2.1 Statut określa:
1) nazwę fundacji rodzinnej;
2) siedzibę fundacji rodzinnej;
3) szczegółowy cel fundacji rodzinnej;
4) beneficjenta lub sposób jego określenia i zakres przysługujących beneficjentowi uprawnień;
5) zasady prowadzenia listy beneficjentów;
6) zasady, w tym szczegółowy tryb, zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta;
7) czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony;
8) wartość funduszu założycielskiego;
9) zasady powoływania i odwoływania oraz uprawnienia i obowiązki członków organów fundacji rodzinnej, a także zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd albo przez inne organy fundacji rodzinnej w przypadkach wskazanych w ustawie;
10) podmiot uprawniony do zatwierdzenia czynności zarządu fundacji rodzinnej w organizacji;
11) co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów;
12) zasady zmiany statutu;
13) przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

2.1. Statut może określać również inne sprawy, w tym:
) zasady współpracy lub współdziałania organów fundacji rodzinnej;
2) szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji rodzinnej;
3) wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej;
4) przewidywać utworzenie jednostki terenowej albo jednostek terenowych.

Ustawodawca przewidział również możliwość zawarcia danych poufnych w odrębnych dokumentach, jednak należy je wskazać w statucie.

 

3. Sporządzenie spisu mienia

W spisie mienia powinny zostać zamieszczone wszystkie prawa majątkowe wniesione do fundacji, zarówno przez fundatora, jak i przez inne osoby, ze wskazaniem osoby wnoszącej mienie oraz z określeniem rodzaju i wartości każdego z wniesionych składników mienia, w wysokości określonej według stanu i cen z chwili ich wniesienia oraz ich wartości podatkowej. Spis mienia powinien być sporządzony w formie pisemnej, a za jego aktualność odpowiada zarząd.

4. Ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut

Ustawa przewiduje trzy podstawowe organy fundacji rodzinnej: zarząd, rada nadzorcza oraz zgromadzenie beneficjentów, przy czym powołanie rady nadzorczej jest obowiązkowe dopiero gdy liczba beneficjentów przekracza dwadzieścia pięć osób. Ze względu na charakter działań wymienionych organów, jedna osoba nie może być jednocześnie członkiem więcej niż jednego z nich. 

5. Wniesienie funduszu założycielskiego

Fundusz założycielski to mienie wnoszone przez fundatora o wartości ustalonej w statucie, nie mniejszej niż 100 000 zł. W przypadku ustanowienia fundacji w akcie założycielskim powinno zostać wniesione przed wpisaniem fundacji rodzinnej do rejestru. Dla fundacji rodzinnych ustanowionych w testamencie czas na wniesienie funduszu założycielskiego to dwa lata od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych.

6. Wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.

Jest to ostatni krok w procesie zakładania fundacji rodzinnej. Z chwilą wpisania do rejestru fundacja nabywa osobowość prawną. Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Pomoc kancelarii

W procesie zakładania fundacji rodzinnej pomoc doświadczonych prawników jest nieoceniona. Kancelaria Destrier świadczy swoje usługi również w tym zakresie. Pomożemy ustanowić statut fundacji rodzinnej oraz przejść przez cały proces założycielski. 

 

Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?

Najważniejsze informacje dotyczące założenia fundacji rodzinnej:

  1. Ustanowienie fundacji rodzinnej

Pierwszym krokiem jest ustanowienie fundacji w formie aktu notarialnego lub w testamencie. Jednocześnie sporządzany jest statut w formie aktu notarialnego. Zawiera on m.in.:

  • nazwę i siedzibę fundacji,
  • szczegółowy cel działalności,
  • wskazanie beneficjentów i sposób ich określenia,
  • wartość funduszu założycielskiego,
  • zasady działania organów,
  • zasady reprezentacji.
  1. Ustalenie treści statutu należy wyłącznie do fundatora.

  2. Spis mienia

Fundator sporządza spis mienia przeznaczonego na pokrycie funduszu założycielskiego. Mogą to być środki pieniężne, udziały, akcje czy prawa majątkowe.

  1. Złożenie wniosku

Wniosek o wpisanie fundacji rodzinnej do rejestru składa się w papierowej formie na formularzu RFW-W do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim – Sekcja Rejestrowa. Do wniosku należy załączyć:

  • akt założycielski fundacji rodzinnej,
  • spis mienia,
  • oświadczenie fundatora o wniesieniu funduszu,
  • zaświadczenia o niekaralności członków zarządu.

Fundacja rodzinna – rejestracja i koszty

Po rejestracji obowiązkowo należy:

  • złożyć wniosek RG-OP o REGON,
  • otworzyć rachunek bankowy,
  • zgłosić beneficjentów do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w ciągu 14 dni od rejestracji.

Jakie są koszty rejestracji fundacji rodzinnej?

Zacznijmy od wyszczególnienia opłat sądowych. Od zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych pobierana jest opłata stała w wysokości 500 zł. Jeżeli wniosek o rejestrację fundacji rodzinnej w rejestrze fundacji rodzinnych składany jest przez pełnomocnika, dodatkowo należy uiścić opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Każda osoba mająca zostać członkiem zarządu lub rady nadzorczej fundacji rodzinnej musi przedłożyć zaświadczenie o niekaralności. To dodatkowe 30 zł od każdego wniosku (plus 17 zł, jeśli o wydanie zaświadczenia z Krajowego Rejestru karnego występuje pełnomocnik).

Wcześniejszym etapem jest sporządzenie statutu w formie aktu notarialnego. To najważniejszy dokument określający zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej, jej cel i zasady reprezentacji. Część notariuszy sporządza akt założycielski i statut w jednym akcie notarialnym, co skutkuje wyłącznie koniecznością opłacenia jednej taksy notarialnej. Jeśli notariusz praktykuje sporządzenie obu dokumentów w oddzielnych aktach notarialnych, to fundator płaci taksę liczoną oddzielnie od każdego aktu.

Niezależnie od sposobu notariusz ustala wysokość wynagrodzenia na podstawie rozporządzenia wskazującego maksymalne stawki. Wysokość opłaty jest uzależniona od wartości dokonywanej czynności.

Fundator musi mieć na uwadze, że warunkiem powołania do życia fundacji rodzinnej jest wniesienie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego. Jego wysokość określa statut, ale musi ono reprezentować wartość co najmniej 100 tys. zł.

Fundacje rodzinne – rejestr

Rejestr Fundacji Rodzinnych (dalej: RFR) jest całkowicie odrębny od Krajowego Rejestru Sądowego. Prowadzi go Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Jest prowadzony w systemie informatycznym, ale nie ma możliwości uzyskania do niego zdalnego dostępu. To odróżnia go od KRS, do którego każdy zainteresowany może, bez konieczności wykazywania interesu prawnego, zalogować się w dowolnej chwili i sprawdzić informacje o wpisanych do niego podmiotach.

Niezależnie od tej niedogodności, rejestr ma charakter jawny, co oznacza, że każdy może uzyskać wypis, zaświadczenie czy odpis z RFR. Aby uzyskać dowolny wypis, należy złożyć wniosek do SO w Piotrkowie Trybunalskim i uiścić opłatę w wysokości 20 zł.

Księgowość fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna jest zobowiązana do prowadzenia pełnej księgowości. Księgowość musi być prowadzona w sposób rzetelny i przejrzysty, a wszystkie wpływy i wydatki muszą być rejestrowane.

Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej oraz ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości to dwa podstawowe akty prawne, które regulują księgowość fundacji rodzinnej.

Najważniejsze informacje o księgowości fundacji rodzinnej:

  1. Fundacja rodzinna nie może korzystać z uproszczonych form księgowości.
  2. Fundacja rodzinna ma obowiązek corocznego sporządzania sprawozdania finansowego, które obejmuje bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową.
  3. Fundacja rodzinna musi sporządzić i zatwierdzić sprawozdanie finansowe do końca 6. miesiąca po zakończeniu roku obrotowego.
  4. Co najmniej raz na cztery lata przeprowadza się audyt finansowy, a w przypadku dużych fundacji rodzinnych – corocznie. „Duża fundacja” to taka, która spełnia co najmniej dwa z trzech poniższych kryteriów:
    1. aktywa bilansowe wynoszą co najmniej 2,5 mln euro,
    2. przychody netto wynoszą co najmniej 5 mln euro,
    3. średnioroczne zatrudnienie wynosi co najmniej 50 osób.
  5. Fundacja rodzinna podlega opodatkowaniu CIT według stawki 15%. W określonych przypadkach świadczenia dla beneficjentów mogą być zwolnione z podatku.