Przez lata przedsiębiorca zazwyczaj koncentruje się na jednym celu – rozwijaniu własnej firmy. Zyski wracają do biznesu, finansują kolejne inwestycje, nowych pracowników, technologie czy ekspansję na nowe rynki.
W pewnym momencie sytuacja zaczyna się jednak zmieniać. Firma generuje więcej kapitału, niż potrzebuje do dalszego rozwoju, a przedsiębiorca zaczyna zastanawiać się, co zrobić z nadwyżkami.
Czy nadal inwestować wszystko w biznes? Czy kupić nieruchomości? Wejść w startupy? Zbudować portfel udziałów w innych spółkach? A może stworzyć strukturę, która pozwoli oddzielić majątek inwestycyjny od działalności operacyjnej?
To moment, w którym właściciel firmy zaczyna pełnić drugą rolę – inwestora.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o znalezienie atrakcyjnej inwestycji. Równie ważne staje się ustalenie, przez kogo inwestować, gdzie umieścić aktywa i jak zabezpieczyć zgromadzony majątek.
Dywersyfikacja majątku – dlaczego nie warto mieć wszystkiego w jednej firmie?
Jeżeli większość majątku przedsiębiorcy związana jest z jednym biznesem, jego sytuacja finansowa jest silnie uzależniona od powodzenia tego przedsiębiorstwa.
Dopóki firma dynamicznie się rozwija, koncentracja może wydawać się naturalna. Wraz ze wzrostem majątku pojawia się jednak pytanie o dywersyfikację ryzyka.
Nadwyżki kapitałowe mogą zostać przeznaczone między innymi na:
- nieruchomości,
- udziały i akcje innych spółek,
- fundusze inwestycyjne,
- startupy,
- fundusze venture capital i private equity,
- inne aktywa finansowe.
Dywersyfikacja nie oznacza oczywiście automatycznego zwiększania liczby inwestycji. Chodzi o świadome ograniczanie sytuacji, w której problemy jednego przedsiębiorstwa mogą zagrozić całemu majątkowi właściciela.
Czy inwestować bezpośrednio, czy przez spółkę?
Jedną z pierwszych decyzji jest wybór sposobu inwestowania.
Przedsiębiorca może inwestować jako osoba fizyczna albo wykorzystać do tego odrębny podmiot.
Inwestowanie przez spółkę może być interesujące szczególnie wtedy, gdy planowane są większe lub powtarzalne inwestycje. Pozwala bowiem oddzielić działalność inwestycyjną od biznesu operacyjnego i uporządkować sposób zarządzania poszczególnymi aktywami.
W zależności od sytuacji może to oznaczać utworzenie odrębnej spółki holdingowej lub inwestycyjnej.
Nie należy jednak zakładać, że każda inwestycja będzie automatycznie korzystniejsza podatkowo, jeżeli zostanie dokonana przez spółkę. Struktura powinna zostać przeanalizowana również pod kątem opodatkowania inwestycji, wypłaty środków do właściciela oraz planowanego sposobu wykorzystania zysków.
Nieruchomości – inwestycja czy kolejny element ryzyka?
Nieruchomości są jednym z najczęściej wybieranych sposobów lokowania kapitału przez przedsiębiorców.
Mogą pełnić różne funkcje – od inwestycyjnej, przez zabezpieczenie majątku, aż po wykorzystanie w działalności operacyjnej.
W przypadku nieruchomości szczególnego znaczenia nabiera jednak odpowiedź na pytanie, kto powinien być jej właścicielem.
Jeżeli nieruchomość wykorzystywana przez firmę znajduje się bezpośrednio w spółce operacyjnej, jest powiązana z ryzykami tej działalności. Alternatywnie można rozważyć umieszczenie jej w odrębnym podmiocie i uregulowanie zasad korzystania z niej przez spółkę operacyjną.
Takie rozwiązanie może być szczególnie istotne w przypadku nieruchomości o znacznej wartości.
Jednocześnie każda zmiana właściciela nieruchomości wymaga wcześniejszej analizy prawnej i podatkowej. Sam transfer aktywa może bowiem generować określone obowiązki i koszty.
Startupy i VC – jak inwestować w cudzy biznes?
Przedsiębiorcy posiadający doświadczenie operacyjne często zaczynają inwestować również w inne firmy.
Szczególnie interesujące mogą być startupy technologiczne, które oferują możliwość uczestniczenia w przedsięwzięciach o wysokim potencjale wzrostu.
Inwestycja w startup różni się jednak od zakupu tradycyjnego aktywa.
Przedsiębiorca powinien przeanalizować nie tylko biznesowy potencjał spółki, ale również jej sytuację prawną.
Znaczenie mają między innymi:
- struktura właścicielska,
- prawa do IP,
- umowy inwestycyjne,
- prawa głosu,
- zasady kolejnych rund finansowania,
- mechanizmy wyjścia z inwestycji,
- potencjalne zobowiązania spółki.
W przypadku większej liczby inwestycji warto również zastanowić się, czy bezpośrednie nabywanie udziałów w kolejnych startupach jest nadal najbardziej efektywnym rozwiązaniem.
ASI – kiedy działalność inwestycyjna zaczyna przypominać profesjonalny fundusz?
Alternatywna spółka inwestycyjna (ASI) może być interesującym rozwiązaniem dla przedsiębiorcy, który chce prowadzić działalność inwestycyjną w bardziej sformalizowany sposób.
ASI jest konstrukcją przeznaczoną do prowadzenia działalności inwestycyjnej, w szczególności poprzez nabywanie udziałów lub akcji przedsiębiorstw.
Może więc znaleźć zastosowanie między innymi w przypadku inwestowania w startupy lub budowania portfela udziałów w innych spółkach.
Jednocześnie ASI nie jest zwykłą spółką inwestycyjną.
Jej funkcjonowanie wiąże się z określonymi wymogami regulacyjnymi, a sposób utworzenia i prowadzenia działalności powinien zostać dopasowany do modelu inwestycyjnego.
Szczególnie istotne jest ustalenie, czy planowana struktura rzeczywiście mieści się w granicach działalności ASI i jakie obowiązki regulacyjne będą miały zastosowanie.
Fundacja rodzinna – kiedy majątek ma służyć nie tylko jednemu pokoleniu?
Jeżeli przedsiębiorca zgromadził już znaczący majątek i zaczyna myśleć o jego długoterminowym utrzymaniu, naturalnie pojawia się również temat fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna może służyć do gromadzenia i zarządzania majątkiem oraz określania zasad korzystania z niego przez beneficjentów.
Może również posiadać udziały lub akcje spółek, dzięki czemu może stać się elementem struktury właścicielskiej przedsiębiorstwa rodzinnego.
Jej potencjalną zaletą jest możliwość oddzielenia bieżącego zarządzania majątkiem od osoby fundatora i zaplanowania jego wykorzystania w dłuższej perspektywie.
Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna powinna być wykorzystywana do każdej inwestycji.
Ustawa przewiduje zamknięty katalog dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej. Wyjście poza ten katalog może prowadzić do istotnych konsekwencji podatkowych.
Dlatego przed wniesieniem określonych aktywów do fundacji rodzinnej konieczna jest analiza zarówno charakteru inwestycji, jak i planowanego sposobu jej prowadzenia.
Największym ryzykiem jest źle zaprojektowana struktura
Przedsiębiorca, który zaczyna inwestować większe kwoty, może łatwo wpaść w pułapkę budowania struktury wyłącznie pod kątem pojedynczej inwestycji.
Tymczasem właściwa struktura powinna uwzględniać również kolejne lata.
Warto odpowiedzieć na pytania:
- gdzie mają trafiać przyszłe zyski,
- kto będzie właścicielem poszczególnych aktywów,
- jak będą finansowane kolejne inwestycje,
- jak majątek będzie wypłacany właścicielowi,
- co stanie się z nim po śmierci przedsiębiorcy,
- czy planowana jest sukcesja,
- czy przedsiębiorca zamierza w przyszłości sprzedać biznes operacyjny.
Dopiero odpowiedź na te pytania pozwala ocenić, czy właściwym rozwiązaniem będzie bezpośrednie inwestowanie, spółka inwestycyjna, holding, ASI czy fundacja rodzinna.
Podatki nie powinny być jedynym kryterium wyboru struktury
W praktyce przedsiębiorcy często zaczynają analizę od pytania: „gdzie zapłacę najmniej podatku?”.
To może prowadzić do błędnych decyzji.
Efektywność podatkowa jest ważna, ale powinna być analizowana razem z takimi elementami jak:
- odpowiedzialność prawna,
- koszty prowadzenia struktury,
- możliwość sprzedaży aktywów,
- zasady finansowania,
- sukcesja,
- obowiązki regulacyjne,
- możliwość wycofania kapitału.
Struktura, która jest korzystna podatkowo w jednym scenariuszu, może okazać się nieefektywna po zmianie sposobu wykorzystania majątku.
Dlatego planowanie inwestycyjne powinno uwzględniać nie tylko moment wejścia w inwestycję, ale również jej późniejsze utrzymanie i wyjście.
Transfer majątku wymaga szczególnej ostrożności
Jednym z bardziej ryzykownych momentów jest przenoszenie aktywów już istniejących w majątku przedsiębiorcy do nowej struktury.
Dotyczy to w szczególności:
- nieruchomości,
- udziałów w spółkach,
- praw własności intelektualnej,
- środków pieniężnych,
- innych wartościowych aktywów.
Przed dokonaniem transferu należy ustalić jego podstawę prawną i przeanalizować konsekwencje podatkowe.
Nieprawidłowo przeprowadzona reorganizacja może wygenerować podatek, którego przedsiębiorca nie zakładał, albo narazić strukturę na spór z organami podatkowymi.
Szczególnej ostrożności wymaga również przenoszenie majątku w sytuacji, gdy przedsiębiorca lub spółka posiada zobowiązania wobec wierzycieli.
Od przedsiębiorcy do inwestora – zmiana perspektywy
Moment, w którym przedsiębiorca zaczyna inwestować kapitał poza własną firmą, jest naturalnym etapem rozwoju majątku.
Nie oznacza jednak, że powinien od razu tworzyć rozbudowaną strukturę holdingową, zakładać ASI czy fundację rodzinną.
Najpierw warto określić cel.
Czy chodzi o dywersyfikację majątku? O inwestowanie w startupy? O ochronę majątku rodzinnego? O przygotowanie sukcesji? A może o stworzenie profesjonalnego wehikułu inwestycyjnego?
Dopiero później należy dobrać narzędzia prawne i podatkowe.
Podsumowanie
Właściciel firmy, który przez lata budował przedsiębiorstwo, w pewnym momencie zaczyna zarządzać nie tylko biznesem, ale również zgromadzonym dzięki niemu kapitałem.
To moment, w którym szczególnego znaczenia nabiera świadome rozdzielenie działalności operacyjnej od inwestycyjnej.
Nieruchomości, udziały w innych spółkach, startupy, fundusze VC, ASI czy fundacja rodzinna mogą być elementami takiej strategii. Każde z tych rozwiązań ma jednak inne zastosowanie, inne wymagania i inne konsekwencje prawne oraz podatkowe.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem nie jest więc stworzenie najbardziej rozbudowanej struktury. Jest nim stworzenie struktury odpowiadającej rzeczywistym celom przedsiębiorcy.
Dobrze zaplanowane inwestowanie pozwala nie tylko pomnażać kapitał, ale również oddzielić majątek od ryzyka działalności operacyjnej, przygotować się do sukcesji i zbudować majątek, który nie będzie zależny wyłącznie od jednej firmy.
