Alternatywna Spółka Inwestycyjna (ASI) to efektywne narzędzie inwestycyjne dla struktur VC, PE oraz inwestorów prywatnych. Jednak wbrew pozorom jej utworzenie nie sprowadza się do rejestracji spółki w KRS i wpisu do rejestru KNF. ASI funkcjonuje w reżimie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz przepisów AML, podatkowych i raportowych.

Praktyka pokazuje, że wiele podmiotów traktuje ASI jak „zwykły wehikuł holdingowy”, co prowadzi do poważnych ryzyk regulacyjnych i podatkowych. Błędy popełnione na etapie strukturyzacji mogą skutkować odmową wpisu do rejestru, sankcjami administracyjnymi, a nawet zakwestionowaniem modelu przez organy podatkowe.

Poniżej omawiamy najczęstsze nieprawidłowości oraz sposoby ich uniknięcia.

1. Nieprawidłowa struktura udziałowa i brak przejrzystości właścicielskiej

Jednym z pierwszych elementów analizowanych przez KNF jest struktura właścicielska oraz beneficjent rzeczywisty (UBO).

Typowe błędy:

  • zbyt skomplikowane, wielopoziomowe struktury bez uzasadnienia ekonomicznego,
  • brak transparentności co do źródła kapitału,
  • udział podmiotów z jurysdykcji wysokiego ryzyka bez odpowiedniej dokumentacji,
  • konflikt interesów pomiędzy wspólnikami a zarządzającym.

KNF bada nie tylko formalne dane rejestrowe, ale również reputację i historię działalności osób kontrolujących. Niezgodności w dokumentach AML lub niejasne przepływy finansowe mogą skutkować dodatkowymi pytaniami nadzorcy, a w skrajnych przypadkach – odmową wpisu.

Rekomendacja: przed złożeniem wniosku należy przeprowadzić wewnętrzny przegląd struktury właścicielskiej i dokumentacji AML.

2. Błędy w dokumentacji – statut, polityka inwestycyjna, umowy z ZASI

ASI musi działać zgodnie z jasno określoną polityką inwestycyjną. Dokumenty korporacyjne nie mogą być kopiami „z internetu” ani ogólnikowymi wzorcami.

Najczęstsze nieprawidłowości:

  • zbyt szeroka lub nieprecyzyjna polityka inwestycyjna,
  • brak mechanizmów zarządzania ryzykiem,
  • niedookreślone relacje z ZASI,
  • niespójność między statutem a dokumentami operacyjnymi.

W praktyce to właśnie niespójności dokumentacyjne generują pytania KNF oraz opóźnienia w rejestracji.

Rekomendacja: dokumentacja powinna być spójna, adekwatna do rzeczywistego modelu inwestycyjnego i zawierać realne procedury, nie tylko deklaracje.

3. Brak realnej działalności inwestycyjnej

ASI nie może być „pustą strukturą” wykorzystywaną wyłącznie do optymalizacji podatkowej. Ustawa wymaga prowadzenia rzeczywistej działalności inwestycyjnej zgodnie z określoną strategią.

Ryzyko pojawia się, gdy:

  • brak jest aktywnego procesu inwestycyjnego,
  • zarząd nie posiada doświadczenia inwestycyjnego,
  • nie są prowadzone analizy due diligence i proces decyzyjny,
  • ASI pełni wyłącznie funkcję biernego holdingu.

Organy nadzorcze oraz podatkowe mogą zakwestionować taki model jako obejście przepisów.

Rekomendacja: dokumentować proces inwestycyjny (analizy, uchwały, komitety inwestycyjne) oraz wykazać substancję operacyjną.

4. Ryzyka podatkowe – CIT, WHT, MDR

Choć ASI może korzystać ze zwolnień w zakresie zysków kapitałowych (przy spełnieniu warunków ustawowych), nie oznacza to pełnej neutralności podatkowej.

Najczęstsze błędy:

  • brak analizy WHT przy wypłatach zagranicznych,
  • nieprawidłowe rozliczenie kosztów zarządzania,
  • brak raportowania schematów podatkowych (MDR),
  • mylne założenie, że każda sprzedaż udziałów jest automatycznie zwolniona z CIT.

Fiskus coraz częściej bada struktury inwestycyjne pod kątem rzeczywistej substancji oraz celu gospodarczego.

Rekomendacja: projekt podatkowy powinien być integralną częścią struktury ASI od samego początku.

5. Niedoszacowanie obowiązków AML i raportowych

ASI podlega przepisom o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy (AML) oraz raportowaniu do KNF.

Błędy obejmują:

  • brak matrycy ryzyka AML,
  • brak procedur KYC wobec inwestorów,
  • niewyznaczenie osoby odpowiedzialnej za AML,
  • opóźnienia w raportowaniu.

Sankcje administracyjne za naruszenia AML mogą być dotkliwe finansowo.

6. Niewłaściwy wybór modelu – rejestrowa vs licencjonowana

Częstym błędem jest brak analizy progów aktywów (100 mln EUR / 500 mln EUR) oraz planowanej strategii rozwoju. Niewłaściwy model może wymusić kosztowną reorganizację w przyszłości.

Najczęstsze konsekwencje błędów

  • opóźnienie wpisu do rejestru KNF,
  • wezwania do uzupełnień dokumentacji,
  • sankcje administracyjne,
  • ryzyko podatkowych doszacowań,
  • obniżenie wiarygodności w due diligence.

Jak bezpiecznie założyć ASI?

Bezpieczna struktura powinna obejmować:

  1. Analizę właścicielską i AML.
  2. Spójny projekt statutu i polityki inwestycyjnej.
  3. Jasne relacje z ZASI.
  4. Model podatkowy (CIT, WHT, MDR).
  5. Harmonogram rejestracji i raportowania.

ASI to profesjonalna struktura inwestycyjna – wymaga odpowiedniej substancji, dokumentacji i compliance.

Podsumowanie

Najczęstsze problemy przy zakładaniu ASI wynikają nie z nadmiernej regulacji, lecz z niedoszacowania wymogów prawnych i podatkowych. Błędy strukturalne, brak realnej działalności inwestycyjnej oraz niekompletna dokumentacja to najprostsza droga do problemów z KNF i fiskusem.

Prawidłowo zaprojektowana ASI powinna być zgodna regulacyjnie, podatkowo efektywna i operacyjnie funkcjonalna – już od pierwszego dnia działalności.