Wprowadzenie minimalnego podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) w Polsce budzi wiele emocji i pytań w świecie biznesu, zwłaszcza w sektorze finansowym. Chociaż mechanizm ten został zaprojektowany głównie w celu uszczelnienia systemu podatkowego i objęcia nim podmiotów generujących stałe straty lub osiągających skrajnie niską rentowność, jego potencjalny wpływ na specyficzne struktury, takie jak Alternatywne Spółki Inwestycyjne (ASI), wymaga szczegółowej analizy.

Czy ASI, jako podmioty kluczowe dla polskiego rynku Venture Capital i Private Equity, zostaną obciążone nowymi obowiązkami? W niniejszym artykule kompleksowo wyjaśniamy zasady działania podatku minimalnego CIT, analizujemy kluczowe kryteria kwalifikacji, przedstawiamy szczegółowe wyłączenia ustawowe oraz jednoznacznie odpowiadamy na pytanie: Jakie realne koszty operacyjne niesie ze sobą nowy podatek dla Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych i czy w ogóle ich dotyczy?

Podatek Minimalny CIT i jego geneza – dlaczego wprowadzono nowe obciążenie?

Podatek minimalny CIT to nowe narzędzie wprowadzone do ustawy o CIT, mające na celu zwiększenie szczelności systemu podatkowego w Polsce. Mechanizm ten został skierowany do dwóch grup podmiotów: tych, które konsekwentnie wykazują straty podatkowe, oraz tych, które działają z bardzo niską rentownością. Ustawodawca zakłada, że takie sytuacje, jeśli są powtarzalne, mogą wynikać z celowego działania podatnika (np. poprzez transfer cen i ukrywanie zysków).

Od kiedy obowiązuje podatek minimalny?

Przepisy dotyczące podatku minimalnego CIT zostały wprowadzone w ramach programu „Polski Ład” na początku 2022 roku, ale ich zastosowanie odroczono na dwa lata. W konsekwencji przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 roku. Obecnie Ministerstwo Finansów nie zapowiedziało dalszego odroczenia ich wejścia w życie.

Kogo obejmuje podatek minimalny CIT?

Nowe regulacje dotyczą podatników CIT, w tym podatkowych grup kapitałowych, a także zagranicznych podmiotów prowadzących działalność w Polsce poprzez zakład. Aby ustalić, które podmioty będą zobowiązane do płacenia podatku minimalnego, wprowadzono definicje „straty” i „rentowności”.

Podatek dotyczy firm, które:

  • wykazały stratę ze źródeł innych niż kapitałowe,
  • osiągnęły rentowność nieprzekraczającą 2%.

Rentowność w tym kontekście to stosunek dochodów z działalności operacyjnej do przychodów z tych źródeł, z uwzględnieniem wyłączeń wskazanych w art. 24ca ust. 2 ustawy o CIT.

Kto jest wyłączony z opodatkowania minimalnym CIT?

Ustawodawca przewidział szeroki katalog wyłączeń z podatku minimalnego. ASI oraz zarządzający nimi należą do tej grupy. Zwolnieniu podlegają m.in.:

  • Nowi podatnicy (rozpoczynający działalność, przez pierwsze 3 lata, z wyjątkiem podmiotów powstałych w wyniku restrukturyzacji).
  • Mali podatnicy z przychodami nieprzekraczającymi 2 mln euro.
  • Struktury, w których wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne niemające udziałów w innych przedsiębiorstwach.
  • Podmioty działające na podstawie umowy o współdziałanie.
  • Przedsiębiorcy w upadłości, likwidacji lub restrukturyzacji.
  • Przedsiębiorstwa finansowe (w tym Alternatywne Spółki Inwestycyjne oraz ich zarządzający), górnicze oraz świadczące usługi ochrony zdrowia.
  • Podmioty, u których spadek rentowności jest krótkotrwały (dotyczy maksymalnie 2 lat z 3 następujących po sobie lat).
  • Firmy, które doświadczyły spadku przychodów o co najmniej 30% rok do roku, spowodowanego trudnościami gospodarczymi.

Stawka, obliczanie i odliczenia – praktyczny wymiar podatku minimalnego

Stawka podatku minimalnego CIT wynosi 10%.

Podstawę opodatkowania można wyliczyć na dwa sposoby:

  1. Metoda podstawowa: Podstawę stanowi suma:
    • 1,5% wartości przychodów (z wyłączeniem kapitałowych),
    • kosztów finansowania dłużnego na rzecz podmiotów powiązanych, które przekraczają 30% podatkowej EBITDA,
    • kosztów usług lub praw niematerialnych na rzecz podmiotów powiązanych, które przekraczają 3 mln PLN plus 5% podatkowej EBITDA.
  2. Metoda uproszczona: Podatek wynosi 3% wartości przychodów ze źródeł innych niż kapitałowe. Wybór tej metody wymaga zgłoszenia w zeznaniu rocznym do urzędu skarbowego.

Podatek minimalny CIT a standardowy CIT

Podatek minimalny różni się od „zwykłego” CIT tym, że jest rozliczany rocznie, bez konieczności wpłacania zaliczek w trakcie roku. Jeśli podatnik w ciągu roku odprowadzał zaliczki na standardowy CIT, ale na koniec roku okaże się, że powinien zapłacić podatek minimalny, może odliczyć kwoty zapłaconego CIT od należności z tytułu podatku minimalnego. Takie odliczenie można wykorzystać w ciągu kolejnych trzech lat podatkowych, co pozwala uniknąć podwójnego opodatkowania.

ASI a Minimalny CIT: Kluczowe wyłączenia i porównanie kosztów

Czy Alternatywne Spółki Inwestycyjne (ASI) podlegają nowemu podatkowi?

Nie. Zgodnie z przepisami, przedsiębiorstwa finansowe, w tym Alternatywne Spółki Inwestycyjne oraz ich zarządzający, są wyłączeni z opodatkowania minimalnym CIT. Jest to kluczowa informacja dla rynku Venture Capital i Private Equity w Polsce, zapewniająca stabilność kosztów operacyjnych tych podmiotów.

Tabela: Porównanie skutków podatku minimalnego dla różnych typów podmiotów

Typ Podmiotu Kryterium Obliczenia Minimalnego CIT Ryzyko Obowiązku Zapłaty Minimalnego CIT Uwagi dotyczące ASI
Alternatywna Spółka Inwestycyjna (ASI) Wyłączone z mechanizmu Brak ASI i zarządzający ASI są wprost wyłączeni z mechanizmu podatku minimalnego jako przedsiębiorstwa finansowe.
Zarządzający ASI (GF) Wyłączone z mechanizmu Brak Wyłączenie obejmuje również podmioty zarządzające.
Zwykła Sp. z o.o. Rentowność poniżej 2% LUB strata operacyjna. Wysokie Podlega pod mechanizm minimalnego CIT. Najczęściej dotykany typ podmiotu, szczególnie w fazie inwestycyjnej/rozwojowej.
Fundusz Inwestycyjny Zamknięty (FIZ) Wyłączone z mechanizmu (różne regulacje). Brak FIZ-y podlegają własnym, odrębnym regulacjom.

Checklisty: Kiedy Sp. z o.o. może (lub nie musi) podlegać pod minimalny 

CIT – praktyczna ściąga

Warunek Wyłączenia Status w przypadku Zwykłej Sp. z o.o. Status w przypadku ASI
Rentowność powyżej 2% NIE PODLEGA (spełniony warunek) ZAWSZE NIE PODLEGA (wyłączenie ustawowe)
Okres „nowości” (pierwsze 3 lata działalności) NIE PODLEGA ZAWSZE NIE PODLEGA (wyłączenie ustawowe)
Status Małego Podatnika (przychody poniżej 2 mln EUR) NIE PODLEGA ZAWSZE NIE PODLEGA (wyłączenie ustawowe)
Spadek przychodów o 30% r/r NIE PODLEGA ZAWSZE NIE PODLEGA (wyłączenie ustawowe)
Status Przedsiębiorstwa Finansowego PODLEGA NIE PODLEGA

Struktura obliczania CIT minimalnego (na przykładzie Sp. z o.o.)

  1. Punkt wyjścia: Podatnik (Sp. z o.o.) osiąga stratę LUB rentowność < 2% (w zakresie przychodów innych niż kapitałowe).
  2. Obliczenie Podstawy: Podstawa opodatkowania = (1,5% Przychodu Operacyjnego) + (Nadwyżka Kosztów Dłużnych) + (Nadwyżka Kosztów Usług Niematerialnych).
  3. Krok 3: Minimalny CIT = Podstawa Opodatkowania x 10%.
  4. Krok 4: Możliwość odliczenia zapłaconego Standardowego CIT od należności minimalnego CIT (do wykorzystania w ciągu 3 lat).

Przykład liczbowy: Porównanie kosztów operacyjnych (ASI vs. Zwykła Sp. z o.o.)

Założenia:

  • Przychody Operacyjne (bez kapitałowych) = 10 000 000 PLN
  • Koszty Operacyjne = 9 900 000 PLN
  • Zysk Operacyjny = 100 000 PLN
  • Rentowność = 1% (podlega pod Minimalny CIT)
  • Koszty finansowania dłużnego (powiązane, przekraczające limit) = 0 PLN
  • Koszty usług niematerialnych (powiązane, przekraczające limit) = 0 PLN
Wskaźnik / Podmiot Alternatywna Spółka Inwestycyjna (ASI) Zwykła Sp. z o.o.
Rentowność (1%) Zgodna z prawem Podlega pod Minimalny CIT
Podstawa Minimalnego CIT Nie dotyczy (Wyłączenie Ustawowe) 1,5% z 10 000 000 PLN = 150 000 PLN
Minimalny CIT (10% Podstawy) 0 PLN 150 000 PLN x 10% = 15 000 PLN
Standardowy CIT (9% od 100 000 PLN) 9 000 PLN 9 000 PLN
Rzeczywisty CIT do zapłaty na koniec roku 9 000 PLN 15 000 PLN (Minimalny CIT jest wyższy)
Możliwość odliczenia Nadpłaty Nie dotyczy 6 000 PLN (15000 – 9000) do odliczenia w kolejnych 3 latach

 

Wniosek: Dzięki wyłączeniu ustawowemu, ASI płaci jedynie standardowy CIT (9% lub 19%) od osiągniętego dochodu. Zwykła Sp. z o.o. o tej samej niskiej rentowności, musi zapłacić Minimalny CIT w wysokości 15 000 PLN, co znacząco zwiększa jej realne koszty operacyjne i minimalizuje zysk.