Przejęcia przedsiębiorstw najczęściej wiążą się z problemem sprawiedliwej wyceny przedmiotu transakcji. Na tym etapie dochodzi zazwyczaj do rozbieżności między interesami sprzedającego oraz nabywcy. Pierwszy z nich uwzględnia dotychczasowy dorobek oraz poniesione nakłady, a drugi – przyszły potencjał przedsiębiorstwa i związane z nim ryzyko inwestycyjne. Dowiedz się, co to jest klauzula earn-out, która może pomóc ograniczyć rozbieżności w ocenie wartości biznesu.

Co to jest earn-out i kiedy warto go zastosować?

Earn-out jest mechanizmem, który uzależnia część ceny przedsiębiorstwa lub udziałów od przyszłych wyników osiągniętych już po przeprowadzeniu transakcji. Wysokość tej części ceny nie jest ustalana jako stała kwota, lecz zależy od uzyskania określonych przychodów, zysków lub innych wskaźników ekonomicznych, zgodnie z zasadami ujętymi w umowie.

Cena przedsiębiorstwa jest dzielona na dwie części:

  • stałą – uiszczaną przy zawieraniu transakcji przejęcia,
  • zmienną – wypłacaną po upływie określonego czasu lub osiągnięciu założonych celów.

Klauzulę earn-out warto zastosować, gdy strony różnią się w ocenie przyszłej wartości przedsiębiorstwa i chcą uzależnić część ceny od jego rzeczywistych wyników po przeprowadzonym przejęciu. Może być ona pomocna również w przypadku start-upów z dużym potencjałem biznesowym, które nie mają długiej historii finansowej i trudno określić ich rzeczywistą wartość.

Jak powinna być skonstruowana struktura klauzuli earn-out?

Klauzula earn-out powinna precyzyjnie określać zasady ustalania oraz wypłaty zmiennej części ceny. Należy w niej wskazać przede wszystkim wskaźniki, od których zależy wysokość drugiej części wynagrodzenia, sposób obliczania wskaźników oraz maksymalną kwotę, jaką może otrzymać sprzedający.

Ważne jest także określenie źródeł danych wykorzystywanych do obliczeń oraz zasad weryfikacji wyników. Strony powinny ustalić, w jaki sposób będą rozliczane zdarzenia mogące wpłynąć na wynik spółki, np. nadzwyczajne koszty lub przychody, zmiana zasad rachunkowości czy reorganizacja działalności.

Jak długo powinien trwać okres earn-out?

Okres earn-out powinien być dostosowany do specyfiki danego przedsiębiorstwa oraz czasu niezbędnego do osiągnięcia założonych celów. W praktyce może on obejmować od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Jeśli będzie zbyt krótki, może to wpłynąć negatywnie na wiarygodną ocenę wyników. Z kolei za długi okres earn-out zwiększa ryzyko powstania sporów między stronami. W zawieranej umowie powinny one określić dokładną datę rozpoczęcia i zakończenia okresu rozliczeniowego.

Kto zarządza spółką w okresie earn-out?

W okresie earn-out kontrolę i zarząd nad spółką sprawuje zazwyczaj kupujący lub wskazane przez niego osoby, chyba że strony ustalą inaczej. Sprzedający najczęściej traci realny wpływ na firmę, mimo iż część jego wynagrodzenia zależy od przyszłych wyników przedsiębiorstwa. Warto jednak wiedzieć, że strony mogą zawrzeć w umowie ograniczenia dotyczące np.:

  • wymogu konsultacji ze sprzedającym najważniejszych decyzji związanych z rozwojem spółki,
  • pozostawienia sprzedającego w zarządzie lub na stanowisku kierowniczym przez cały okres earn-out.

Takie postanowienia pozwalają sprzedającemu zachować wpływ na decyzje, które mogą bezpośrednio wpłynąć na wysokość należnego mu wynagrodzenia earn-out.

Jakie są skutki podatkowe earn-outu?

Skutki podatkowe earn-outu można podzielić na te dotyczące:

  • sprzedającego – przychód z kapitałów pieniężnych podlega opodatkowaniu stawką 19% podatku PIT,
  • kupującego – wypłacone wynagrodzenie earn-out może stanowić pośredni koszt uzyskania przychodów CIT, jeśli nie jest bezpośrednio powiązane z ceną nabycia udziałów.

Ostateczny sposób opodatkowania earn-outu zależy przede wszystkim od jego konstrukcji oraz tego, czy dodatkowe wynagrodzenie stanowi element ceny nabycia udziałów, czy odrębne świadczenie.

Jak zabezpieczyć interesy stron w okresie earn-out?

Aby zabezpieczyć interesy obu stron podczas okresu earn-out, najlepiej precyzyjnie określić zasady obliczania zmiennej części ceny oraz wpływu na działalność spółki w tym czasie. W tym celu niezbędne jest zawarcie prawidłowo skonstruowanej umowy. Należy również ustalić zasady dostępu sprzedającego do informacji finansowych oraz procedurę weryfikacji prawidłowych obliczeń dodatkowej części ceny.

Jakie spory mogą powstać w związku z earn-out?

Spory związane z earn-out zazwyczaj wynikają z różnic w interpretacji zasad obliczania zmiennej części ceny oraz sposobu prowadzenia działalności w okresie rozliczeniowym. Strony mogą kwestionować np. wysokość osiągniętych przychodów lub zysków czy działania kupującego, które bezpośrednio wpłynęły na wyniki spółki.

Konflikty mogą powodować również zarzuty sprzedającego względem kupującego dotyczące podejmowania decyzji celowo ograniczających możliwość osiągnięcia uzgodnionych celów finansowych.

Klauzula earn-out pozwala połączyć interesy obu stron poprzez uzależnienie części ceny od przyszłych wyników przedsiębiorstwa. Jej skuteczność zależy m.in. od precyzyjnego określenia wskaźników oraz ustalenia okresu rozliczeniowego. Uregulowanie tych kwestii pozwala ograniczyć ryzyko sporów.